diktyo
Εμφανίσεις Περιεχομένου : 1649402

Οικονομική απο ανάπτυξη

του Γιώργου Σταματόπουλου
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

Εδώ και χρόνια εκδίδεται στη Γαλλία μια εξαμηνιαία επιθεώρηση θεωρητικού χαρακτήρα, που ασκεί κριτική στον οικονομισμό και τον εργαλειακό ορθολογισμό και προωθεί την ιδέα της αποανάπτυξης απέναντι στα αδιέξοδα του φιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης• ένα είδος αντιωφελιμιστικού κινήματος στις κοινωνικές επιστήμες. Φαντάζει ουτοπικό, αρχικώς, αλλά δεν είναι• έτσι τουλάχιστον δείχνει η πορεία των κοινωνιών, που αφήνονται να εξουσιάζονται από ευάριθμους «αντιπροσώπους» τους, χωρίς να ασκούν οι ίδιες κάποια πολιτική. Εχουν, ασμένως λες, εκχωρήσει τον δημόσιο χαρακτήρα τους στο κράτος το οποίο πράττει κατά δική του και μόνο βούληση.

Στη Γαλλία θεωρούν ότι ήλθε η ώρα να πάρουν οι κοινωνίες τα ηνία. Οχι άλλη ανάπτυξη, λένε. Πού θα οδηγήσει; Στην εξάντληση της ενέργειας, στο ξέσπασμα πολέμων και ασθενειών, στην καταστροφή της ατμόσφαιρας, του πλανήτη όλου.

Για να πάρουν όμως τα ηνία στα χέρια οι κοινωνίες πρέπει πρώτα να πάρουν μέρος στην πολιτική, να ασκούν οι ίδιες πολιτική. Και για να γίνει αυτό χρειάζεται να αλλάξει το πολιτικό σύστημα, να γίνει πραγματικά αντιπροσωπευτικό και όχι αυτό το μόρφωμα που είναι σήμερα. «Για να χαρακτηρισθεί ένα σύστημα αντιπροσωπευτικό πρέπει η ιδιότητα του εντολέα να ανήκει στο σώμα της κοινωνίας. Πρέπει δηλαδή η κοινωνία να αποβάλει το καθεστώς του ιδιώτη και να συγκροτηθεί σε δήμο, σε διαρκή θεσμό της πολιτείας ο οποίος να βουλεύεται για τις αρμοδιότητες που προσήκουν στην ιδιότητα του εντολέα. Στο πλαίσιο αυτό ο δήμος-εντολέας καθορίζει το περιεχόμενο της εντολής, ελέγχει, υπάγει στη δικαιοσύνη τον εντολοδόχο, ανακαλεί ελευθέρως την εντολή και πολλά άλλα» (Γ. Κοντογιώργης, «Η δημοκρατία ως ελευθερία» «Πατάκης»).

Το αντιωφελιμιστικό κίνημα φαίνεται να επιχειρεί την εξωθεσμική (γιατί δεν μπορεί αλλιώς) συνάντηση της κοινωνίας με την πολιτική, έστω μέσα από ένα περιοδικό.

Κάτι ανάλογο θα έπρεπε να επιχειρήσει η διανόηση, της Αριστεράς κυρίως, στην Ελλάδα και στο ίδιο πνεύμα οφείλει να κινηθεί και ο Τύπος, για την κρίση του οποίου τόσα εγράφησαν εσχάτως.

Διότι δεν είναι όλα ορθολογισμός και συμφέρον, τα δύο αυτά εξάλλου οδήγησαν σε μια αχαλίνωτη ανάπτυξη, που με τη σειρά της οδηγεί προς την καταστροφή εάν δεν ανακοπεί, εάν δεν οικειωθεί την ηπιότητα, τουλάχιστον. Διότι η καλπάζουσα, η θριαμβεύουσα οικονομία το μόνο που έχει καταφέρει είναι να αιχμαλωτίσει τον άνθρωπο σε καταναλωτική μανία, αλλά ταυτόχρονα και σε μανιοκατάθλιψη, μιας και οι επιθυμίες του παραμένουν εικονικές ενώ η πραγματικότητα τον συνθλίβει.

Αλλοι αποφασίζουν για τις τύχες μας, ερήμην ημών, και το αποδεχόμαστε (είναι ειρωνικό το ότι το αρνούμεθα μόνο στις παρέες, στα σπίτια, στα καφενεία κ.λπ.). Ο λαϊκός θυμός οφείλει να καταπραϋνθεί σ' έναν θεσμό που γνωρίζει να αντιστέκεται, να αμφισβητεί, να εξεγείρεται απέναντι σε κάθε εξουσιαστική αυθαιρεσία, να υπερασπίζεται την αξιοπρέπεια της λαϊκότητας, να υπεραμύνεται του πολιτισμικού σύμπαντος της μητρικής γλώσσας, που όλοι κληρονομούμε και ουδείς -ισμός είναι σε θέση να τον αφανίσει. Μπορεί μεν στην καθημερινότητα να φαίνεται ότι ο ένας πολεμά να επικρατήσει επί του άλλου, αλλά στην ίδια καθημερινότητα στίλβουν ο έρωτας, η φιλία, η ανιδιοτελής ανταλλαγή δώρων και άλλες μικρές σχέσεις, που, όμως, μας σώζουν από τη σχιζοφρένεια.

Υπάρχουν μικρές στιγμές που δεν χειραγωγούνται από οποιαδήποτε εξουσία.

Αυτές οι μικρές στιγμές εάν μπορούσαν να εξακτινωθούν θα άλλαζε το πολιτικό τοπίο, η πολιτική συνείδηση, πιθανώς. Θα έλαμπαν ο πραγματικός πολιτικός ρόλος και η σημασία της κοινωνίας στη λήψη αποφάσεων στην άσκηση πολιτικής. Τα ξέρουν (;) καλά όλα αυτά Τύπος και Αριστερά, δεν τα αναδεικνύουν όμως διότι πιθανώς φοβούνται ότι θα χάσουν τα έως τούδε οφέλη που έχουν αποκομίσει από τη διαιώνιση αυτού του συστήματος (ματαιόδοξα οφέλη, ούτως ή άλλως, πάντα όμως αντικοινωνικά• πάντα).

Οσος κυνικός ωφελιμισμός κι αν επικρατεί πάντα κάπου υπάρχουν η αγάπη και η αρετή, πάντα κάπου υπάρχουν ακόμη άνθρωποι και, ευτυχώς, λάμπουν ακόμη σε πείσμα των εξουσιομανών, εξουσιολάγνων, εξουσιολόγων κ.λπ. Αποανάπτυξη; Καθόλου άσχημα δεν ακούγεται...

----------------------------------------------------------
Ελευθεροτυπία, Σάββατο 27 Ιουνίου 2009


Πολιτική και κατανάλωση
του Γιώργου Σταματόπουλου

Η έννοια «αποανάπτυξη» δεν σημαίνει συντήρηση και ακινησία, όπως μερικοί βιάστηκαν να εκτιμήσουν. Σημαίνει, απλώς, απόρριψη του καταναλωτικού τρόπου ζωής, άρνηση της αλόγιστης ανάπτυξης, προσπάθεια εγκαθίδρυσης ενός άλλου, πιο εξισωτικού, μοντέλου διάρθρωσης των κοινωνιών.

Εάν σκοπός της ζωής είναι η ευδαιμονία (το καλό, η ευτυχία κ.λπ.), αυτός μπορεί να επιτευχθεί με πολύ λιγότερα έξοδα. Και είναι βέβαιο ότι τα λιγότερα έξοδα δεν στερούν μια γιορταστική ζωή. Οπως σημειώνει ο Σερζ Λατούς («Αρδην», τ. 75) «μια εκούσια και καλά οργανωμένη αποανάπτυξη δεν επιβάλλει κανένα περιορισμό στη δαπάνη αισθημάτων και στην παραγωγή μιας γιορταστικής, ακόμα και διονυσιακής ζωής». Στη συνέχεια παραθέτει απόσπασμα του Ερβέ Μαρτέν: «Ενα ευτυχισμένο άτομο δεν καταναλώνει αντικαταθλιπτικά, δεν πηγαίνει σε ψυχιάτρους, δεν προσπαθεί να αυτοκτονήσει, δεν σπάει τις βιτρίνες καταστημάτων, δεν αγοράζει καθημερινά άχρηστα και δαπανηρά αντικείμενα, με λίγα λόγια δεν συμμετέχει παρά ελάχιστα στην οικονομική δραστηριότητα της κοινωνίας».

Πράγματι, εάν οι πλείστοι δρούσαμε κατ' αυτόν τον τρόπο ο καπιταλισμός θα κατέρρεε εν μιά νυκτί (χωρίς ανάπτυξη, κατανάλωση, κέρδος δεν έχει λόγο ύπαρξης, νεκρώνεται). Και όμως, σ' αυτήν την παραζάλη της ταχύτητας και του άγχους, φωσφορίζουν σχέσεις καλής γειτονίας, δημιουργική σιωπή, χρώματα, αρώματα χοϊκά, εν σπέρματι βεβαίως, παρότι θα μπορούσαν να είναι στην κουλτούρα της κάθε μέρας. Ετσι κι αλλιώς κομπορρημονούμε σχεδόν άπαντες ότι το μέτρον άριστον είναι ελληνική παράδοση, όπως και η αυτογνωσία. Αντ' αυτού έχει κυριαρχήσει η ύβρις (την οποία προσπαθούσαν από πολύ παλιά να εκδιώξουν), ιδιαίτερα στα πολιτικά κόμματα όλου του φάσματος. Το να μεταθέτεις τις ευθύνες για όλα τα δεινά του τόπου στα δυο μεγάλα κόμματα είναι ένας εύκολος τρόπος να απαλλάσσεσαι από τις δικές σου ευθύνες. Επιπροσθέτως, σημαίνει απαιδευσία.

Ελεγε ο ταπεινός Επίκτητος ότι «είναι γνώρισμα του απαίδευτου ανθρώπου να καταλογίζει ευθύνες σε άλλους για τα κακοπαθήματά του» (απαιδεύτου έργον το άλλοις εγκαλείν, εφ' οις αυτός πράσσει κακώς).

Ο ίδιος είχε προειδοποιήσει ότι έτσι και υπερβείς το μέτρο δεν υπάρχει πια κανένας φραγμός (του γαρ άπαξ υπέρ το μέτρον όρος ουθείς έστιν). Δεν είναι αδύνατη η απαλλαγή από τα περιττά μήτε υποβαθμίζει τη ζωή η μικρότερη κατανάλωση• τουναντίον απελευθερώνει άλλες δυνάμεις που βρίσκονται σε καταστολή ή έχουν καταντήσει ανενεργές από μόνες τους, δυνάμεις που δεικνύουν μια διαφορετική αντίληψη για το επίπεδο της ζωής, για τον πολιτισμό του μέλλοντος, για τον τρόπο που οι κοινωνίες οι ίδιες θα αυτοκυβερνηθούν. Φαντάζουν μακρινά όλα αυτά, πιθανώς και απραγματοποίητα, απαιτούν ίσως ριζικό επαναπροσδιορισμό της αντίληψης και της παιδείας. Ο διονυσιασμός δεν εκδηλώνεται στην πολυτέλεια, εξάλλου ο Διόνυσος λατρευόταν από τους εκτός (φτωχούς, γυναίκες κ.λπ.)

Ηπαραίτηση από το περιττό είναι τουλάχιστον ένα βήμα που σου επιτρέπει να ανασαίνεις καλύτερα, αλλά και να σκέφτεσαι σωφρονέστερα από πριν.

Επιπλέον φέρνει σε αμηχανία τα πολιτικά κόμματα, που βλέπουν να χάνουν τη διαφημιστική τους ελκυστικότητα. Γιατί, όντως, διαφημιστικά μαγαζάκια έχουν καταντήσει• διαφημίζουν ελπίδα και ισότητα, δικαιοσύνη και κουραφέξαλα.

Αλλά είναι, δυστυχώς, ο μόνος τρόπος διοργάνωσης των κοινωνιών, αν και φαίνεται προσιτή και εφικτή μια βελτιωμένη διάρθρωσή τους. Θα μπορούσαν π.χ. να έχουν από μόνες τους λύσει, εξ αρχής, ότι όλοι μπορούν να καπνίζουν χωρίς να ενοχλούν τους διπλανούς τους. Αλλά ο φόβος μπροστά στην ελευθερία είναι μια πολύ παλιά υπόθεση, πάντα εν ισχύι.

Οι απαγορεύσεις είναι για απαίδευτους, για δουλόφρονες, όμως ακόμη και στις αρχαίες κοινωνίες ήσαν απαραίτητες για την αποφυγή συγκρούσεων. Κάποια στιγμή εντούτοις παύονται, είτε με βία είτε με τη δύναμη της συνήθειας. Καιρός, ίσως, για αυτορρύθμιση της κοινωνίας και όχι πια της αγοράς.
--------------------------------------------------------------------------
Ελευθεροτυπία, Σάββατο 4 Ιουλίου 2009
 
Παρατηρητήριο Αιολικής Ενέργειας
pae2